GEMS Programı Nedir? Okul Öncesinde Bilim ve Matematik

Suya bıraktığı nesnelerden hangilerinin yüzdüğünü gözleyen bir çocuk, bilim ve matematiği deneyerek öğrenir. GEMS programının ne olduğunu, okul öncesi dönemde merak ve gerçek malzemelerle öğrenmeye nasıl yer açtığını ve bu yaklaşımın günlük etkinliklerde nasıl uygulandığını anlatıyoruz.

GEMS Programı Nedir? Okul Öncesinde Bilim ve Matematik

GEMS, çocukların deneyerek ve keşfederek bilim ve matematik öğrenmesini sağlayan bir programdır. Lawrence Hall of Science (California Üniversitesi Berkeley Bilim Merkezi) tarafından geliştirilen bu yaklaşımda çocuklar gerçek malzemelerle tahmin yürütür, denemeler yapar ve sonuçları gözlemler; öğretmen de sorularıyla düşünmelerine yardımcı olur.

Bir yaprağın suda yüzüp yüzmeyeceğini denemek ya da nesneleri büyükten küçüğe dizmek, küçük çocuklar için bilim ve matematiğin ta kendisidir. Çalışma kağıtlarından önce merak gelir.

Bir öğretmen ve üç çocuk; yaprak, oyuncak ördek ve balık bulunan su tepsisinde keşif yapıyor.

GEMS Tam Olarak Nedir?

GEMS (Great Explorations in Math and Science, yani “Matematik ve Bilimde Büyük Keşifler”), Lawrence Hall of Science (California Üniversitesi Berkeley Bilim Merkezi) tarafından geliştirilmiş bir programdır. Yaklaşımın özü uygulamaya ve sorgulamaya dayanır: Çocuklara hazır bilgi sunmak yerine onları keşfetmeye, tahmin yürütmeye, denemeye ve sonucu kendileri bulmaya davet eder. Öğretmen ise yerinde sorularla düşünmeyi yönlendirir. Etkinlikler uygulamada denenmiş ve sınanmıştır; her okul öncesi öğretmeninin zengin bilim ve matematik keşiflerini rahatça yürütebilmesi için tasarlanmıştır. Kısacası GEMS, bilim ve matematiği çocuğa anlatılan bir şey olmaktan çıkarıp çocuğun yaptığı bir şeye dönüştürür.

Bilim ve Matematik Okul Öncesinde Neden Önemli?

Küçük çocuklar, okulda tek bir derse girmeden çok önce doğuştan birer bilim insanı ve matematikçidir. Oyun oynarken durmadan sınıflandırır, karşılaştırır, sayar, tahmin yürütür ve her şeyi dener. Okul öncesinde bilim ve matematiğin amacı okul derslerini birkaç yıl erkene çekmek değildir. Amaç bu içgüdüyü beslemek, arkasındaki düşünme becerilerini geliştirmek ve merakı canlı tutmaktır. Doğru yapıldığında gözlem yapma, akıl yürütme ve problem çözme becerilerini güçlendirir; ileride matematik ve fen derslerinin üzerine kurulacağı temel de tam olarak budur. En az bunun kadar önemli bir kazanım daha var: Çocuk bu konuların ilginç olduğunu ve kendisinin de yapabileceğini keşfeder. Bu duygu, yıllar boyunca matematiğe ve bilime nasıl bakacağını belirler. Bu düşünme becerilerini okul öncesi eğitimin diğer katkılarıyla birlikte değerlendirebilirsiniz.

Okul öncesinde bilim, ezberlenecek bilgiler değildir; çocuğun doğal merakını ciddiye almaktır.

Anaokulunda Bilim ve Matematik Neye Benzer?

Uygulamada şaşırtıcı derecede sıradan görünür. Çocuklar neyin yüzüp neyin battığını dener, sonra nedenini açıklamaya çalışır. Nesneleri rengine, büyüklüğüne ve şekline göre ayırıp gruplar; matematiksel düşünmenin temeli de budur. Örüntüleri fark eder, kendileri örüntü oluşturur; ölçer, karşılaştırır, kendileri için önemli olan şeyleri sayar; bir bitkinin nasıl büyüdüğünü ya da suyun nasıl değiştiğini gözlemler. Öğretmenin işi çoğu zaman doğru anda doğru soruyu sormaktır: “Sence ne olacak? Neden öyle düşünüyorsun? Hadi deneyelim mi?” Bunun için çalışma kağıdına gerek yok. Gerçek malzemeler, gerçek merak ve bu merakı nasıl yönlendireceğini bilen bir öğretmen yeterli. Öğretmenin oyun içindeki rolünü oyun temelli öğrenme rehberimizde daha geniş ele alıyoruz.

Ahşap masada bir öğretmen ve üç çocuk kozalak, yaprak ve taşları inceleyip sıralıyor.

Sun Anaokulu’nda GEMS’i Nasıl Kullanıyoruz?

Sun Anaokulu’nda uygulamalı bilim ve matematik etkinlikleri, haftanın akışına yayılmış daha geniş bir yaklaşımın parçası. Bu yaklaşım MEB’in ulusal okul öncesi eğitim programını, gün boyu süren İngilizce programımızı ve farklı pedagojik geleneklerden aldığımız zenginlikleri bir araya getiriyor; ayrıntılarını okul öncesi eğitim yöntemleri rehberimizde anlattık. GEMS tarzı keşifler bu yaklaşımı tamamlıyor: çocukların merakıyla başlıyor ve görüp dokunabildikleri gerçek malzemelerle ilerliyor. Amacımız belli bir takvime göre küçük bilim insanları yetiştirmek değil; her çocuğun içinde zaten var olan o küçük bilim insanının merakını söndürmemek.

Bunu en iyi, bir deneyin ortasında çocukların yüzüne bakarak anlarsınız. Hiçbir broşür o anı anlatamaz.

Sonuç: Önce Merak, Sonra Bilgi

Okul öncesinde bilim ve matematik, dört yaşındaki çocukları erkenden ders çalışmaya yönlendirmek değildir. GEMS gibi bir yaklaşımda amaç, çocuğun doğal merakını gerçek ve uygulamalı keşiflerle beslemektir: batan ve yüzen nesneler, sınıflandırma ve sayma, fark etme ve tahmin etme. Böylece ileride okulda öğreneceklerinin üzerine oturacağı düşünme temeli de atılmış olur. Bir anaokulu “bilim ve matematik” derken çalışma kağıtlarını kastediyorsa temkinli olun. Merakı, gerçek malzemeleri ve iyi soruları kastediyorsa doğru yerdesiniz.

Bunun gün içinde nasıl uygulandığını merak ediyorsanız, Sun Anaokulu’na tanışma ziyaretine gelin; sorularınızı birlikte konuşalım.

Kaynakça ve İleri Okuma

Sıkça sorulan sorular

Bilim ve matematik, anaokulu çocukları için fazla ileri değil mi?

Burada kastettiğimiz anlamda hayır. Küçük çocuklar oyun sırasında nesneleri ayırarak, sayarak, karşılaştırarak ve tahmin yürüterek zaten bilim ve matematik yapıyor. GEMS gibi bir yaklaşım bu içgüdüye yalnızca gerçek malzemeler ve iyi sorular ekler. Söz konusu olan ileri düzey içerik ya da erken akademik eğitim değil; küçük bir çocuğun zaten kendiliğinden yaptığı düşünme ve merak etme.

Bunun erkenden çalışma kağıdı doldurmaktan ne farkı var?

Çok büyük bir farkı var. Çalışma kağıdı çocuktan bir cevabı yazmasını ister; uygulamalı bilim ise gerçek malzemelerle keşfetmesini, tahmin etmesini ve sonucu kendisinin bulmasını. GEMS yaklaşımı sorgulamaya dayanır: Çocuklar neyin yüzdüğünü, bir örüntünün neden tekrar ettiğini, bir bitkinin nasıl büyüdüğünü kendileri araştırır. Bu, gerçek bir düşünme becerisi kazandırır. Erken yaşta çalışma kağıtları ise çoğu zaman çocuğu konudan soğutur. Bir okul ağırlıklı olarak çalışma kağıtlarına dayanıyorsa, bunu bir artı değil, uyarı işareti olarak görün.

Çocuğumun bundan faydalanması için matematiğe yatkın olması mı gerekiyor?

Hayır, işin güzelliği de burada. Bu tür keşifler her çocuk için. En büyük faydalarından biri de, henüz kimse “matematiği iyi” ya da “matematiği kötü” diye etiketlenmeden çok önce, çocuğun bilimi ve matematiği ilginç ve kendine yakın bulmasını sağlaması. Merakı şimdi beslemek, ileride okuldaki matematiği daha kolay ve daha az korkutucu hale getirir.

Tüm soruları inceleyin →

Eğitim Yöntemleri← Tüm rehber yazıları
Bu yazıyı yazan
E. Feyza Atabay
Okul Müdürü · 2013'ten beri
Eğitim Fakültesi, Marmara Üniversitesi
Profili görüntüle →
Bu yazıyı inceleyen
Esma Doluca
Baş Öğretmen · 2012'den beri
Çocuk Gelişimi (devam ediyor), İstanbul Üniversitesi
Profili görüntüle →

İlginizi çekebilecek diğer yazılar

Eğitim Yöntemleri4 dk okuma

Dört Yaşında Gerçek Çekiç mi? Anaokulunda Ahşap Atölyesi

Gerçek bir alet kullanmak küçük çocuk için dikkat isteyen, anlamlı bir iş olabilir; yetişkinin kurduğu güvenlik düzeni de bu deneyimin parçasıdır. Rehber, ahşap atölyesinde tasarım, ölçme ve yeniden denemenin nasıl yapıldığını, ziyarette neler sorabileceğinizi anlatıyor.

Eğitim Yöntemleri5 dk okuma

Kışın Çocuk Dışarı Çıkar mı? Soğuk Havada Açık Hava Oyunu

Serin bir günde de dışarıda oynanabilir; çocuğun kuru ve rahat kalması, ortamın güvenli olması ve yetişkinin değişen koşulları izlemesi gerekir. Bu rehber, İstanbul'un kış günlerinde giysi seçerken ve açık hava oyununu planlarken sorabileceğiniz somut sorular sunuyor.

Eğitim Yöntemleri4 dk okuma

Maarif Modeli Okul Öncesi Programı: Veliler için Sade Anlatım

Bir program belgesindeki kavramların çocuğun gününde ne anlama geldiğini görmek, programı anlamayı kolaylaştırır. Bu rehber, Maarif Modeli'nin okul öncesi çerçevesini oyun, günlük beceriler ve aile katılımıyla açıklıyor; öğretmenle görüşürken sorabileceğiniz somut sorularla öğrenmeyi görünür kılıyor.

Bizi ziyaret edin

Size daha iyi bir deneyim sunmak için çerezler kullanıyoruz. Zorunlu olmayan çerezler yalnızca onay vermeniz halinde çalışır; tercihlerinizi istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz.

Tümünü Kabul Et Sadece Zorunlu