“Anaokulunda bilim ve matematik” kulağa biraz tuhaf gelebilir. Aklınıza dört yaşında bir çocuğun önüne konmuş çalışma kağıtları ya da ezber kartları geliyorsa, biraz endişe verici bile. Oysa doğru yapıldığında okul öncesinde bilim ve matematiğin bunlarla hiçbir ilgisi yoktur. Bir çocuğun neyin batıp neyin yüzeceğini görmek için suya bir şeyler atmasıdır; yaprakları büyükten küçüğe dizmesi, bir örüntüyü fark ettiği an yüzünün aydınlanmasıdır. Kısacası meraktır.
Bu yazıda GEMS’in ne olduğunu, bilim ve matematiksel düşünmenin okul öncesi yıllarda neden önemli olduğunu ve iyi bir anaokulunda gün içinde nasıl hayata geçtiğini anlatıyoruz. Göreceğiniz gibi, oyundan pek farkı yok; yalnızca arkasında biraz daha fazla amaç var.
GEMS Tam Olarak Nedir?
GEMS (Great Explorations in Math and Science, yani “Matematik ve Bilimde Büyük Keşifler”), California Üniversitesi Berkeley bünyesindeki Lawrence Hall of Science tarafından geliştirilmiş bir programdır. Yaklaşımın özü uygulamaya ve sorgulamaya dayanır: Çocuklara hazır bilgi sunmak yerine onları keşfetmeye, tahmin yürütmeye, denemeye ve sonucu kendileri bulmaya davet eder. Öğretmen ise yerinde sorularla düşünmeyi yönlendirir. Etkinlikler uygulamada denenmiş ve sınanmıştır; her okul öncesi öğretmeninin zengin bilim ve matematik keşiflerini rahatça yürütebilmesi için tasarlanmıştır. Kısacası GEMS, bilim ve matematiği çocuğa anlatılan bir şey olmaktan çıkarıp çocuğun yaptığı bir şeye dönüştürür.
Bilim ve Matematik Okul Öncesinde Neden Önemli?
Küçük çocuklar, okulda tek bir derse girmeden çok önce doğuştan birer bilim insanı ve matematikçidir. Oyun oynarken durmadan sınıflandırır, karşılaştırır, sayar, tahmin yürütür ve her şeyi dener. Okul öncesinde bilim ve matematiğin amacı okul derslerini birkaç yıl erkene çekmek değildir. Amaç bu içgüdüyü beslemek, arkasındaki düşünme becerilerini geliştirmek ve merakı canlı tutmaktır. Doğru yapıldığında gözlem yapma, akıl yürütme ve problem çözme becerilerini güçlendirir; ileride matematik ve fen derslerinin üzerine kurulacağı temel de tam olarak budur. En az bunun kadar önemli bir kazanım daha var: Çocuk bu konuların ilginç olduğunu ve kendisinin de yapabileceğini keşfeder. Bu duygu, yıllar boyunca matematiğe ve bilime nasıl bakacağını belirler.
Okul öncesinde bilim, ezberlenecek bilgiler değildir; çocuğun doğal merakını ciddiye almaktır.
Anaokulunda Bilim ve Matematik Neye Benzer?
Uygulamada şaşırtıcı derecede sıradan görünür. Çocuklar neyin yüzüp neyin battığını dener, sonra nedenini açıklamaya çalışır. Nesneleri rengine, büyüklüğüne ve şekline göre ayırıp gruplar; matematiksel düşünmenin temeli de budur. Örüntüleri fark eder, kendileri örüntü oluşturur; ölçer, karşılaştırır, kendileri için önemli olan şeyleri sayar; bir bitkinin nasıl büyüdüğünü ya da suyun nasıl değiştiğini gözlemler. Öğretmenin işi çoğu zaman doğru anda doğru soruyu sormaktır: “Sence ne olacak? Neden öyle düşünüyorsun? Hadi deneyelim mi?” Bunun için çalışma kağıdına gerek yok. Gerçek malzemeler, gerçek merak ve bu merakı nasıl yönlendireceğini bilen bir öğretmen yeterli.
Sun Anaokulu’nda GEMS’i Nasıl Kullanıyoruz?
Sun Anaokulu’nda uygulamalı bilim ve matematik etkinlikleri, haftanın akışına yayılmış daha geniş bir yaklaşımın parçası. Bu yaklaşım ulusal okul öncesi eğitim programını, gün boyu süren İngilizce programımızı ve farklı pedagojik geleneklerden aldığımız zenginlikleri bir araya getiriyor; ayrıntılarını okul öncesi eğitim yöntemleri rehberimizde anlattık. GEMS tarzı keşifler bu yapıya çok doğal biçimde oturuyor: merakla başlıyor, elle yapılıyor ve çocukların görüp dokunabildiği gerçek şeylere dayanıyor. Amacımız belli bir takvime göre küçük bilim insanları yetiştirmek değil; her çocuğun içinde zaten var olan o küçük bilim insanının merakını söndürmemek.
Bunu en iyi, bir deneyin ortasında çocukların yüzüne bakarak anlarsınız. Hiçbir broşür o anı anlatamaz.
Sonuç: Önce Merak, Sonra Bilgi
Okul öncesinde bilim ve matematik, dört yaşındaki çocukları derslere erkenden hazırlamak için koşturmak değildir. GEMS gibi bir yaklaşımda amaç, çocuğun doğal merakını gerçek ve uygulamalı keşiflerle beslemektir: batan ve yüzen nesneler, sınıflandırma ve sayma, fark etme ve tahmin etme. Böylece ileride okulda öğreneceklerinin üzerine oturacağı düşünme temeli de atılmış olur. Bir anaokulu “bilim ve matematik” derken çalışma kağıtlarını kastediyorsa temkinli olun. Merakı, gerçek malzemeleri ve iyi soruları kastediyorsa doğru yerdesiniz.
Bunun gün içinde nasıl göründüğünü merak ediyorsanız, gelin Sun Anaokulu’nu birlikte gezelim.
Kaynakça ve İleri Okuma
- Lawrence Hall of Science, California Üniversitesi, Berkeley — GEMS: Great Explorations in Math and Science
- National Association for the Education of Young Children (NAEYC) — Math: It’s Important and Fun
- National Association for the Education of Young Children (NAEYC) — The Power of Playful Learning in the Early Childhood Setting
Sıkça sorulan sorular
Bilim ve matematik, anaokulu çocukları için fazla ileri değil mi?
Burada kastettiğimiz anlamda hayır. Küçük çocuklar oyun sırasında nesneleri ayırarak, sayarak, karşılaştırarak ve tahmin yürüterek zaten bilim ve matematik yapıyor. GEMS gibi bir yaklaşım bu içgüdüye yalnızca gerçek malzemeler ve iyi sorular ekler. Söz konusu olan ileri düzey içerik ya da erken akademik eğitim değil; küçük bir çocuğun zaten kendiliğinden yaptığı düşünme ve merak etme.
Bunun erkenden çalışma kağıdı doldurmaktan ne farkı var?
Çok büyük bir farkı var. Çalışma kağıdı çocuktan bir cevabı yazmasını ister; uygulamalı bilim ise gerçek malzemelerle keşfetmesini, tahmin etmesini ve sonucu kendisinin bulmasını. GEMS yaklaşımı sorgulamaya dayanır: Çocuklar neyin yüzdüğünü, bir örüntünün neden tekrar ettiğini, bir bitkinin nasıl büyüdüğünü kendileri araştırır. Bu, gerçek bir düşünme becerisi kazandırır. Erken yaşta çalışma kağıtları ise çoğu zaman çocuğu konudan soğutur. Bir okul ağırlıklı olarak çalışma kağıtlarına dayanıyorsa, bunu bir artı değil, uyarı işareti olarak görün.
Çocuğumun bundan faydalanması için matematiğe yatkın olması mı gerekiyor?
Hayır, işin güzelliği de burada. Bu tür keşifler her çocuk için. En büyük faydalarından biri de, henüz kimse “matematiği iyi” ya da “matematiği kötü” diye etiketlenmeden çok önce, çocuğun bilimi ve matematiği ilginç ve kendine yakın bulmasını sağlaması. Merakı şimdi beslemek, ileride okuldaki matematiği daha kolay ve daha az korkutucu hale getirir.
