“Bugün ne yaptın?” “Hiçbir şey.” Okulun kapısından çıkarken bu konuşma sizi merakta bırakabilir. Oysa bir günü baştan sona anlatmak küçük bir çocuk için kolay değildir. Daha küçük bir ayrıntıdan başlamak ve doğru zamanı beklemek sohbeti kolaylaştırabilir.
Bazı çocuklar eve yürürken konuşur, bazıları yemek hazırlığında veya uyku öncesinde birden anlatır. Her çıkışta aynı bilgiyi almak zorunda değilsiniz. Önce yeniden buluşmaya ve çocuğun o andaki ihtiyacına yer açın.
“Bugün Ne Yaptın?” Neden Zor Bir Soru Olabilir?
Çocuk birçok oyun, öğün ve geçiş yaşadı. Hangisini seçip anlatacağını bulması, hatırlaması ve sözcüklere dökmesi gerekir. Yorgunsa veya başka bir şeye odaklandıysa “Bilmiyorum” en kolay yanıt olabilir.
Soruyu küçültmek yardımcı olur: “Bugün blok köşesinde ne yaptın?” veya “Öğretmenin hangi kitabı açtı?” Bir nesne, çizim veya öğretmenin notu da gününü hatırlamasına yardımcı olabilir. Çocuğun yanıtı yine kısa kalabilir; bu bir sohbet davetidir, sınav değil.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının okul ve aile kitabı, çocukla konuşmak ve onu dinlemek için zaman ayırmayı önerir; aynı programın gelişim kitabı da çocuğu anlatmaya zorlamadan dikkatle dinlemeyi vurgular. Soru sayısından çok yetişkinin yanıtı nasıl karşıladığı önemlidir.
Sohbet için Önce Nasıl Bir Alan Açmalı?
Çocuğunuz aç veya susamışsa önce o ihtiyacı karşılayın. Birlikte yürümek, çizmek ya da oyun oynamak göz göze bir sorgulamadan daha rahat gelebilir. Siz de telefonunuzu bir süre bırakabilir, verdiği küçük yanıtı dinleyebilirsiniz.
“Ben de bugün…” diyerek kendi gününüzden kısa bir olay paylaşmak sohbeti karşılıklı hale getirir. İş gününüzü uzun uzun anlatmanız gerekmez; komik bir ayrıntı veya küçük bir güçlük yeterlidir.
Yanıt vermediğinde hemen başka soruya geçmeyin. Biraz beklemek, konuyu değiştirmek veya daha sonra dönmek mümkündür. Çocuğun okul gününü ailenin günlük rapor saatine çevirmeyin. Buluşma anı yoğun bir öfkeye dönüşüyorsa önce öfke nöbetinde çocuğa nasıl eşlik edilebileceğine bakabilirsiniz.
Günü Hatırlamayı Kolaylaştıran Sorular
Aşağıdaki sorulardan bir veya ikisini seçin. Aynı gün hepsini sormayın; çocuğun yaşına, ilgisine ve okuldan bildiğiniz ayrıntıya uyarlayın.
- Bugün seni güldüren bir şey oldu mu?
- En çok hangi oyunla uğraştın?
- Bloklarla bir şey yaptıysan bana nasıl olduğunu gösterir misin?
- Bugün dışarıda neler fark ettin?
- Öğretmenin okuduğu kitapta hangi resim vardı?
- Bir arkadaşınla ne oynadın?
- Bugün kime yardım ettin veya kim sana yardım etti?
- Bir şey zor geldi mi; sonra ne yaptın?
- Şarkılardan birinin hareketini bana gösterir misin?
- Yemekte hangi yiyecekler vardı?
- Bugün yeni bir şey denedin mi?
- Oyunda önce ne düşündün, sonra ne değişti?
- Yarın yeniden yapmak istediğin bir şey var mı?
- Okulda sessizce dinlenmek için nereye gittin?
- Bugün olan bir şeyi çizmek ya da oyuncaklarla göstermek ister misin?
Çocuğun “Hayır” demesi de yanıt olabilir. Özellikle arkadaş ve duygu sorularını doğru yanıtı biliyormuş gibi sormayın. Merakla sorun ve kendi sözcüklerini kullanmasına izin verin.
Kısa Bir Yanıt Gelirse Nasıl Devam Etmeli?
“Bahçeye çıktık” dediyse “Bahçede ne yaptınız?” diye bir kez açabilirsiniz. Ardından kendi gözleminizle bağlantı kurun: “Ayakkabında biraz toprak var; kazdığınız bir yer mi vardı?” Tahmini kesin bilgi gibi sunmayın.
Anlattığında hemen ders veya değerlendirme eklemek yerine önce dinleyin. “Bunu yapmak hoşuna gitmiş” demeniz yeterli olabilir. Çözüm isteyen bir olay varsa “Birlikte düşünmemi ister misin?” diye sorabilirsiniz.
Fotoğraf ve Günlük Not Nasıl Kullanılır?
Bir fotoğraftaki ayrıntıyı seçin: “Buradaki yolu sen mi yaptın?” Çocuk düzeltirse kabul edin. Fotoğrafın yalnızca bir anı gösterdiğini, günün tamamını açıklamadığını unutmayın.
Fotoğrafta görünmedi diye etkinliğe katılmadığına karar vermeyin. Arkadaşların adlarını ve davranışlarını da çocuklar arasında karşılaştırma konusu yapmayın. Fotoğrafı, çocuğunuzun yaşadıklarını merakla dinlemek için bir başlangıç olarak kullanın.
Çocuğun günü, doğru soruyu bulunca değil, anlatmak için rahat bir alan bulunca açılabilir.
Sun Portal ile Ev ve Okul Arasında Bağ
Sun’da günlük notlar ve fotoğraflar Sun Portal üzerinden paylaşılır. Bunlar, çocuğunuzla sohbete başlayabileceğiniz somut ayrıntılar sunar. Çocuğunuzun öğretmenine de “Bugün hangi oyundan söz etmek iyi olur?” gibi kısa bir soru yöneltebilirsiniz.
Öğretmenin bilgisi, çocuğun anlatısını düzeltmek için kullanılmamalıdır. “Öğretmenin söyledi, sen yanlış anlatıyorsun” demek yerine farklı gördüğünüz bir durumu yetişkinler arasında netleştirin. Okul ile ev arasındaki iletişim, çocuğun bir rapor vermesine bağlı kalmamalıdır.
Ne Zaman Daha Yakından Bakmalı?
Okula gitmekle ilgili yeni ve yoğun korku, belirgin uyku veya davranış değişikliği ya da çocuğun zarar gördüğüne ilişkin bir anlatı varsa öğretmen ve yönetimle gecikmeden konuşun. Açık, yönlendirmeyen sorular kullanın ve söylediğini mümkün olduğunca kendi sözcükleriyle not edin.
Bir güvenlik kaygısını yalnızca daha iyi sohbet soruları bularak çözmeye çalışmayın. İlgili yetişkinlerin somut bilgi ve önlem paylaşması gerekir. Gelişim veya kaygı konusunda devam eden bir güçlükte de uygun uzman desteği alın. İlk günlerdeki ayrılık güçlüklerini anaokuluna alışma rehberimizde, başlama kararını ise anaokuluna hazır olma işaretleri yazımızda ele alıyoruz.
Çocuğunuzun okul deneyimini nasıl takip edebileceğinizi konuşmak isterseniz tanışma ziyareti planlayın.
Kaynakça ve İleri Okuma
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Aile Eğitim Programı — Okul ve Aile: evde çocukla konuşmaya ve onu dinlemeye zaman ayırmak.
- Milli Eğitim Bakanlığı — Okul Öncesi Eğitim Programı: aile katılımı ve evde sohbet zamanları.
Sıkça sorulan sorular
Hiç anlatmaması okulu sevmediğini mi gösterir?
Tek başına bunu göstermez. Bazı çocuklar ayrıntılı anlatmayı sevmez veya başka bir zamanda konuşur. Genel halini ve öğretmenin gözlemlerini birlikte düşünün.
Aynı soruyu tekrar tekrar sormalı mıyım?
Tekrar baskı gibi gelebilir. Küçük bir ayrıntıyla başlayıp yanıt için zaman verin. O an konuşmak istemiyorsa sonra başka bir fırsat deneyebilirsiniz.
Sadece arkadaşlarıyla olanları anlatıyor; bu yeterli mi?
İlişkiler çocuğun gününde önemli bir yer tutar. Onu dinleyebilir, ara sıra başka yaşadıklarını da anlatmasını isteyebilirsiniz. Her gün bütün alanları kapsaması gerekmez.
