“Bugün bir arkadaşını ısırdı.” Bu cümleyi duymak kolay değil. Çocuğunuz ısırıldıysa da canının yanmasına üzülmeniz, tekrarını düşünmeniz doğal. İlk ihtiyaç yaralanan çocuğun bakımını ve bütün çocukların güvenliğini sağlamak. Sonraki ihtiyaç ise ne olduğunu anlamak ve tekrarını önleyecek bir düzen kurmak.
Küçük bir çocuğun ısırması, onun “kötü” veya ailesinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Davranışın gelişimsel bir açıklaması olabilir; bu açıklama müdahale gereksinimini ortadan kaldırmaz.
Küçük Çocuklar Neden Isırabilir?
Küçük yaşlarda güçlü bir istekle onu durdurabilme becerisi aynı hızda gelişmez. Oyuncağını geri istemek, yakına gelen arkadaşından rahatsız olmak veya yorulmak, çocuk henüz anlatamadığında bedensel bir tepkiye dönüşebilir. Diş çıkarma ve duyusal arayış da bazı çocuklarda etkili olabilir.
ZERO TO THREE’nin ısırma rehberi, tek bir neden varsaymak yerine davranışın hangi koşullarda ortaya çıktığını izlemeyi önerir. “Paylaşmayı bilmiyor” gibi geniş bir açıklama yerine olayın hemen öncesine bakmak daha işe yarar.
Örneğin oyun alanı çok kalabalık mıydı? Aynı oyuncağı isteyen iki çocuk mu vardı? Yemek veya dinlenme gecikmiş miydi? Yetişkin desteği ne zaman devreye girdi? Her olayın nedeni aynı olmayabilir.
O Anda Yetişkin Ne Yapmalı?
Yetişkin davranışı sakin ve açık biçimde durdurur: “Isırmana izin vermiyorum. Can acıtıyor.” Uzun bir konuşma yerine kısa sınır koymak, çocukların arasına güvenli mesafe oluşturmak ve yaralanan çocukla ilgilenmek gerekir.
Isıran çocuğun da yetişkin desteğine ihtiyacı vardır. Bağırmak, utandırmak veya karşılık olarak onu ısırmak güvenli bir davranış öğretmez. Yoğun duygu sırasında uzun bir açıklamayı anlaması da güç olabilir.
Deri bütünlüğü bozulmuşsa sağlık değerlendirmesi önemlidir. MedlinePlus’ın insan ısırığı açıklaması, deriyi açan ısırıklarda enfeksiyon riski nedeniyle sağlık hizmetine başvurmayı önerir. Okulun bilgilendirmesi, gerektiğinde bu değerlendirmeye hızla ulaşmanıza yardımcı olmalıdır.
Çocuğa Başka Bir Yol Nasıl Öğretilir?
“Bir daha yapma” cümlesi tek başına ne yapacağını söylemez. Kısa bir alternatif gerekir: “Dur diyebilirsin”, “Öğretmeni çağırabilirsin”, “Sıramı bekliyorum diyebilirsin.” Çocuğun dil düzeyine göre bir sözcük veya el hareketi de yeterli olabilir.
Sakin zamanda kuklalarla küçük bir sahne kurabilirsiniz. Kukla oyuncağı istiyor, diğer kukla vermiyor; yetişkin “Yardım” diyerek devreye giriyor. Gerçek olayın uzun bir canlandırmasını yapmanız ya da çocuğa tekrar tekrar suçunu anlattırmanız gerekmez.
İşe yarayan davranışı fark edin: “Oyuncağı istediğinde beni çağırdın; birlikte çözdük.” Böylece çocuk hangi yolu yeniden kullanabileceğini görür. Hedef, yalnızca ısırmayı durdurmak değil, ihtiyaç duyduğu beceriyi yerleştirmektir.
Okulla Konuşurken Hangi Sorular Yardımcı Olur?
Kendi çocuğunuzun durumunu ve alınacak önlemi öğrenmek hakkınızdır. Diğer çocuğun adını bilmek, güvenliği artıracak bir planın yerini tutmaz. Şunları sorabilirsiniz:
- Olaydan hemen önce ne oluyordu?
- Yaralanma nasıl değerlendirildi ve hangi bakım verildi?
- Benzer olaylar hangi koşullarda tekrarlanıyor?
- Yetişkinler bir sonraki benzer durumda nasıl daha erken destek verecek?
- Evde hangi sözcüğü veya davranışı birlikte çalışabiliriz?
- Planın işe yarayıp yaramadığını ne zaman konuşacağız?
İyi bir bildirim, ailelere aynı gün kendi çocuklarıyla ilgili somut bilgi verir; başka çocuğun özel bilgilerini yaymaz. “Bir daha asla olmaz” vaadi yerine gözlem, önlem ve takip planı duymak daha değerlidir.
Çocuğu bir davranışla tanımlamak yerine, o davranışın yerine koyabileceği beceriyi öğretmek gerekir.
Sun Anaokulu’nda Ortak Yaklaşım Nasıl Kurulabilir?
Sun’da çocuğun günlük yaşamıyla ilgili ilk görüşme sınıf öğretmeniyle yapılır. Bir ısırma olayı yaşandığında ise konu tek bir sohbette kalmaz: Olay önce iki çocuğun da, yani ısıran ve ısırılan çocuğun kaydına not olarak işlenir ve okul psikoloğumuzun dikkatine sunulur, ardından okul müdürüne iletilir. Psikolog ile müdür, çocukları nasıl destekleyeceğimize dair eylem planına birlikte karar verir. Haftanın üç günü okulda bulunan psikoloğumuz, ihtiyaç duyulan gelişimsel destek için de ekibin bir parçasıdır.
Bir olay sonrasında görüşmenin odağı “Kim suçlu?” sorusundan çocuğun güvenliğine, olayın koşullarına ve sonraki desteğe taşınmalıdır. Evde gözlediğiniz durumları öğretmenle paylaşmanız önemlidir: Uyku değişti mi, yeni bir kardeş mi geldi, kalabalık ortamlarda zorlanıyor mu? Güvenlik rehberimiz ve öfke nöbetleri yazımız, bu konuşmanın diğer yönlerini ele alır.
Isırma Tekrarlanırsa Ne Yapmalı?
Bir süre olayların öncesini ve sonrasını kaydedin. Çocuğun kendini ifade etme yolu, ortamın kalabalığı, geçişler ve yorgunluk gibi örüntüler planı değiştirebilir. Oyuncağın bir eşini eklemek, alanı genişletmek veya yetişkinin geçişte daha yakında bulunması gibi somut düzenlemeler konuşulabilir.
Davranış sıklaşıyor, ciddi yaralanmaya yol açıyor veya dil ve başka gelişim alanlarında da kaygı varsa çocuk doktoru ve uygun çocuk gelişimi uzmanıyla görüşün. Değerlendirme, çocuğun ihtiyacını anlamaya yöneliktir; suç bulmaya değil.
Çocuğunuzun grup içinde nasıl destekleneceğini konuşmak isterseniz Sun Anaokulu’nda bir okul turu planlayabilirsiniz.
Kaynakça ve İleri Okuma
- ZERO TO THREE — Küçük çocukların ısırmasına uygun yanıt bulmak.
- MedlinePlus, ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi — İnsan ısırığında yaralanma ve sağlık değerlendirmesi.
- ZERO TO THREE — Küçük çocuklarda saldırgan davranışın gelişimsel yönleri.
Sıkça sorulan sorular
İki yaşında ısırması saldırgan bir çocuk olduğu anlamına mı gelir?
Tek bir davranışla çocuğun kişiliği tanımlanamaz. Bu yaşta iletişim ve dürtü kontrolü gelişmektedir. Yine de yetişkinin davranışı durdurması ve alternatif öğretmesi gerekir.
Isıran çocuktan hemen özür dilemesini istemeli miyiz?
Önce sakinleşme ve güvenlik gelir. Zorla söylenen bir özür, ne olduğunu anladığını göstermeyebilir. Daha sonra yaşına uygun biçimde onarımın nasıl yapılacağı konuşulabilir.
Çocuğum ısırıldı; diğer aileyle kendim görüşmeli miyim?
Önce öğretmen ve okul müdüründen olay, verilen bakım ve psikologla birlikte belirlenen önlem planını öğrenin. Çocukların özel bilgilerini koruyan bir iletişim daha sağlıklıdır. Gerekli görüşmeleri okulun düzenlemesini isteyebilirsiniz.
Evde yapmıyor, sadece okulda yapıyorsa neden?
Grup içinde yakınlık, oyuncak paylaşımı ve geçişler farklı talepler yaratır. Bu farkı çocuğun kötü davrandığının kanıtı saymayın. Hangi durumun zorlayıcı olduğunu öğretmenle birlikte inceleyin.
